Soyağacımı araştırdıktan sonra birçok tez araştırması yaptım, bu konuyla ilgili gerçek ve engin bilgilere dayanan etkili bir tez buldum. Yazarın adı ve her şeyi içerik olarak etiketlenmiştir.
Alıntı ve metin içeriği yapay zeka tarafından alınmıştır.
NOT: Kişisel hakka aykırı bir içerik paylaşılmamıştır.
Doç. Dr. Baskın ORAN
BALKAN TÜRKLERİ ÜZERİNE İNCELEMELER
(BULGARİSTAN, MAKEDONYA, KOSOVA)
Doç. Dr. Baskın Oran
Amaç ve Yöntem
Bu geziden amacım, uluslararası politikadaki son radikal değişikliklerin ardından Türkiye Cumhuriyeti için daha da önem kazanan Balkan Müslümanlarını ve özellikle Türklerini incelemektir. Balkan Türkleri arasında yalnızca Batı Trakya azınlığını iyi tanımaktayım (Bkz. Türk-Yunan İlişkilerinde Batı Trakya Sorunu, güncelleştirilmiş ikinci baskı, Ankara, Bilgi Yayınevi, 1991).
Geziye çıkmadan önce neredeyse hiç bilmediğim (şu anda da yeni tanımaya başladığım) bu üç ülke Türklerini incelerken kullandığım kuramsal model ve referans çerçevesi, Batı Trakya üzerindeki incelemelerimden gelen deneyime dayanmaktadır.
Ayrıca, Türk ve Müslüman toplumları arasında eşik bekçisi ve önder niteliği taşıyan önemli kişilerle yoğun görüşmeler yaptım ve Üsküp’teki kimi dosyalar ile kesik koleksiyonları inceledim.
Bu araştırmanın okunmasını kolaylaştırmak amacıyla, incelemeler sırasında kafamda yanıtını aradığım ana soruları da belirtmek istiyorum. Bu sorular:
- Bölge Türklerinin “dinsel ve ulusal kimlik” olarak kendilerini nereye ve niçin koydukları
- Bu insanların nasıl örgütlendikleri
- Bugünlerini ve yarınlarını nerede ve nasıl gördükleri
BULGARİSTAN
Yaklaşık 10.000.000 nüfusu olan ülkede Bulgarlar dışında yaklaşık:
- 1.000.000 Türk
- 300–400.000 Pomak
- 500.000 Çingene
- 300–400.000 Makedon
bulunmaktadır. Türklerin yanı sıra Pomaklar ve Çingeneler de Müslümandır.
Bulgaristan’daki durumun özellikleri üç noktada toplanabilir:
- Katı komünizm sonrası ve 1984 ad değiştirme kampanyasının ardından çok partili yaşama yeni geçilmesi
- Türklerin egemen olduğu HÖH’ün (Hak ve Özgürlükler Hareketi) parlamentoda anahtar parti olması
- Ortodoks bir ülkede büyük bir Müslüman azınlığın bulunması
Din Konusu
Bulgaristan’da Müslümanların din işleri 1951 tarihli ve 1986’da değiştirilen bir yasa çerçevesinde yürütülmektedir. Din adamlarının yetkileri yalnızca dinseldir ve maaşlarını devlet verir.
Mevcut sistem:
- Cami cemaatleri → Cemaat-i İslamiye oluşturur
- İmamlar → Bölge müftülerini seçer
- Bölge müftüleri → Baş müftüyü seçer
Yeni tasarıya göre ise daha geniş katılımlı bir yapı öngörülmektedir.
Şu anda Baş Müftülük konusunda bir ikilik vardır:
- Eski baş müftü Nedim Gencev
- Geçici baş müftülük heyeti (HÖH destekli)
Bu durum, ülkedeki genel otorite boşluğunun bir yansıması olarak görülmektedir.
Din ve Kimlik
Metinde önemli bir vurgu yapılır:
“Din ve milliyetçilik Türkiye içinde zıt olabilir; fakat Balkanlar’da Müslümanlık, Türk kimliğini güçlendiren en önemli unsurdur.”
Pomaklar
Pomaklar:
- Slav kökenli kabul edilir
- Müslümandır
- Çoğu durumda kendini Türk olarak görür
Bunun temel nedeni din faktörüdür.
Siyasal Örgütlenme
Bulgaristan’daki Türkler:
- Büyük ölçüde Hak ve Özgürlükler Hareketi (HÖH) etrafında birleşmiştir
- HÖH parlamentoda anahtar parti konumundadır
Parti:
- 1985’te gizli kuruldu
- 1990’da legalleşti
- 1991 seçimlerinde 24 milletvekili çıkardı
Eğitim
Türkçe eğitim süreci:
- 1944’e kadar serbest
- 1958 sonrası kısıtlamalar
- 1971’de kaldırılma
- 1990 sonrası yeniden dönüş
Sorunlar:
- Öğretmen eksikliği
- Metodoloji yetersizliği
- Çok dilli eğitim nedeniyle dezavantaj
Göç
Bulgaristan Türkleri için göç:
- Tarihsel olarak sürekli tekrar eden bir olgu
- 1989 göçü en büyük kırılma
Göçün nedenleri:
- Ekonomik
- Psikolojik
- Siyasal
- Sosyolojik
MAKEDONYA
Makedonya’nın nüfus yapısı:
- Makedonlar: ~1.315.000
- Arnavutlar: ~430.000
- Türkler: ~98.000
Önemli fark:
➡️ Bulgaristan ve Yunanistan’dan farklı olarak burada en büyük azınlık Türkler değil, Arnavutlardır.
Bu nedenle Türklerin durumu daha karmaşıktır ve “iki taraf arasında kalma” (Makedon–Arnavut) durumu yaşanmaktadır.
Tez içeriğinin tamamına bu linkten ulaşabilirsiniz…. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/36545 link olarak da ekledim tıkla tezlink
